مسجدامام خمینی

مسجد امام یا سلطانی از مساجد بزرگ و معروف تهران و از بناهای فتحعلی شاه قاجار است. که احداث آن در سال 1240 ه ق پایان یافت نام فتحعلی شاه بر پیشانی ایوان بزرگ سمت قبله به خط نستعلیق نوشته شده است. همچنین نام ناصرالدین شاه در سال 1307ه ق تعمیراتی به فرمان وی در مسجد انجام یافت بر سر در جلو خان شمالی دیده می شود. معماری این مسجد از لحاظ وسعت صحن،شبستانهای زیبا،گنبد عظیم کاشیکاری،طاق نما،غرفه هاو سر در با شکوه جالب است و انواع کاشیکاریهای بدیع در آن دیده می شود. همزمان به ساختمان این مسجد در تهران در شهرستانهای دیگر نیز به همین سبک و شیوه معماری ساخته شد که آنها هم به مسجد سلطانی شهرت دارند در ساختمان مساجد سلطانی از شیوه معماری مسجد وکیل شیراز پیروی شده است. مسجد شاه، یا مسجد سلطانی، در منطقه بازار تهران قرار دارد و از بناهای دوره قاجار است. این مسجد امروزه به نام «مسجد امام تهران» شناخته می‌شود. فضایی ست مربعی با تقارن نقطه ای و حیاط مرکزی، با چرخشی ملایم نسبت به بافت شهر برای استقرار در امتداد قبله، 4 ایوان در وسط 4 ضلع، گنبدخانه در ضلع جنوبی، 3 شبستان اصلی در کنج هاو حوض مربعی در مرکز حیاط مسجد امام خمینی از جنوب شرقی به بازار بین‌الحرمین و از جنوب غربی به امام زاده زید در بازار کفاش‌ها ختم می‌شود.
ژاک موریه‌، نایب سفارت انگلیس‌، در سفرنامة خود در سال ۱۲۲۲ ه.ق‌، می‌نویسد: « تنها بنای قابل ملاحظه در تهران عهد فتحعلی‌شاه مسجد شاه است که ناتمام مانده است‌.» مسجد و طبق اصول معماری سنتی ایرانی و به دستور فتحعلی‌شاه قاجار ساخته شده است‌. کتیبه‌های تاریخی موجود در بنا، به خط آقا مهدی ملک الکتاب است‌. نام استادان کاشی‌کار، اسدالله عابدینی‌، اسدالله حسینی‌، احمد علی‌اصغر و علی اکبر محمد از تهران و مصطفی طباطبایی‌، حسین باقر، عبدالرحیم و ابراهیم کاظم از اصفهان در کاشی‌کاری‌های اطراف صحن دیده می‌شود. این بنا با استفاده از آجرهای نخودی رنگ مزین به کاشی‌های چند رنگ و بر طبق اصول معماری ایرانی تزیین شده و دارای حیاطی وسیع و کلاسیک با ایوانی در هر طرف آن است‌. طرح و معماری مسجد هم ساده و هم انعطاف‌پذیر است به نحوی که می‌توان در ابعاد و اجزای اصلی بنا تغییراتی داد و آن‌ها را تا بیرون محدوده حیاط تا ساختمان‌های مجاور امتداد داد.

مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید
مسجدامام خمینی
مسجدامام خمینی
 
-1 :بازدید

حیاط مسجد از طریق شبکه ای از راه ‌های خروجی به بازار اتصال پیدا می‌کند. ورودی مسجد به شکل یک مدخل مستطیل شکل عریض و در مرکز یک طاق عمیق در وسط دیوار قرار گرفته است که طاق قوسی مقرنس آن با نقوش درهم رفته گیاهان وکاشی‌های خشتی هفت رنگ لعاب‌دار تزیین شده است‌. در دو جناح طاق قوسی‌، یک سری قاب مستطیل شکل قرار دارد که با کاشی‌های رنگارنگ تزیین شده‌ است. این ورودی به یک هشتی (دالان‌) طاق‌دار منتهی می‌شود که به حیاط وسیع مجاور ایوان بزرگ شمالی راه دارد. حیاط مربع شکل و با ردیف طاق‌های یک طبقه وسیع و کم عمق در هر طرف است و هر یک از چهار ایوان در وسط هر ضلع حیاط واقع شده است و همگی براساس طرح اصلی از یک طاقچه گرد طاق‌دار که مقرنس کاری شده در یک قاب مستطیل تشکیل شده‌اند. مهم‌ترین ایوان، ایوان جنوبی است‌ زیرا از آن جا می‌توان وارد مقصوره گنبدداری شد که محراب اصلی مسجد در پشت دیوارهای جنوبی آن قرار گرفته است‌. در داخل ایوان‌، لوحه‌هایی تزیین شده با کاشی‌های خشتی هفت رنگ لعاب‌دار ظریف و طرح‌های زیبای شاخ و برگ‌های پیچیده و درهم تنیده وجود دارد‌ که بیش‌تر زرد و صورتی است‌ و دورتادور آن نام فتحعلی‌‌شاه به خط نستعلیق نوشته شده است‌. کتیبه‌های داخل بنا مثل کتیبه داخل گنبدخانه تاریخ ۱۲۲۴ ه.ق‌، را نشان می‌دهد و کتیبه داخل هشتی موجود بر بالای در اصلی مسجد تاریخ ۱۲۲۵ ه.ق، را نشان می‌دهد. سردر ورودی به تاریخ ۱۲۳۰ ، ۱۲۴۱ و ۱۳۰۷ ، است و ایوان جنوبی سال‌های ۱۲۲۴ ، ۱۲۲۹ و ۱۲۴۰ ، را نشان می‌دهد.در نقاشی‌ایی که در سال ۱۲۶۴، از محل فعلی مسجد امام توسط ژول لورانس‌، نقاش فرانسوی‌، ترسیم شده است‌، دو مناره ایوان شمالی دیده نمی‌شود و تنها گل دسته‌ای در بالای همین ایوان به چشم می‌خورد. در کتاب مرآت البلدان آمده که به دستور ناصرالدین شاه در سال ۱۲۹۶، دو مناره به مسجد اضافه شد. مناره‌ هایی که در زمان فتحعلی‌شاه مرسوم نبوده است‌. ساعت موجود بین دو مناره بین سال‌های ۱۳۲۲ و ۱۳۲۳ ، نصب شده و در همان سال‌ها نیز شاخص قبله در جوار حوض مسجد تعبیه گشته است‌. در دهه‌های اخیر، دیوارها و سقف ایوان‌ها را رنگ کرده‌اند و روی آن‌ها نقوش کاشی متصلی رنگ آمیزی شده است‌. همچنین‌، زیر سقف گنبدخانه نقشی مشابه کاشی کاری زیر گنبد مسجد شیخ لطف الله نقاشی شده است‌. احداث دو وضوخانه و تجدید بنای حوض از اقدامات دهه‌های اخیر بوده است‌. ویژگی متمایز این بنا در ایوان بزرگ جنوبی است که گنبدی بر آن احداث شده که به طرح جناتی کاشی کاری شده‌، که بر خلاف سبک اصلی بنا است‌. تا دوران پهلوی نام مسجد مسجد شاه بوده است‌، اما پس از انقلاب اسلامی به مسجد امام خمینی تغییر نام داد. مسجد امام خمینی ۱۰۰۰۰ متر مربع مساحت دارد. شیوه بناهای دوره کریم خان زند در آن به کار رفته است‌. درب ورودی بزرگ و اصلی آن در سمت شمال قرار دارد که با ۱۸ پله به خیابان پانزده خرداد مربوط می‌شود. در آن‌جا دکان‌هایی قرار دارد که سابقاً به صورت طاق‌نما بود و کسبه به مشاغلی چون فروش ابزار و قفل‌، مته و انواع زنجیر، و چاقو تیز کنی و مهرسازی اشتغال دارند. در این میان حوض باریک و کشیده همراه باغچه‌هایی در دو طرف وجود دارد. در دهلیز ورودی آب خوری سنگی وجود دارد و کتیبه‌ای کاشی‌کاری شده که احتمالاً در دوران انقلاب به آن اضافه شده است‌. در ورودی آن سال تولد ائمه و حضرت امام خمینی حک شده است‌. دهلیز به صحن شمالی مسجد راه دارد، مانند مسجد وکیل شیراز که در سال ۱۱۸۷، احداث شد و تزیینات آن در دوره قاجاریه به اتمام رسید. صحن مسجد مربع و هر ضلع آن ۶۴ متر طول دارد. در میان صحن حوض سنگی بزرگی وجود دارد که در گذشته آب آن از قنات شاه تأمین می‌شده است‌. شبستان قدیمی مسجد که بیش از ۲۰۰۰ متر مربع وسعت دارد از سه قسمت تشکیل شده است‌. شبستان زیر گنبد به وسیله چهار راهرو به دو شبستان دیگر مسجد متصل می‌شود. در این شبستان و در زیر گنبد چند غرفه کاشی کاری شده وجود دارد که به بانوان خانواده قاجار اختصاص داشته است‌. راهروهایی که شبستان زیر گنبد را به شبستان‌های اطراف متصل می‌کند به شکل طاقی است و با نقوشی معروف به طرح چادرشبی تزیین شده است‌. شبستان شرقی و غربی نیز بسیار وسیع و هر یک بر روی دوازده ستون استوار است‌. در شمال صحن مسجد، شبستانی آجری از عهد ناصرالدین شاه وجود دارد که دارای ۱۲ ستون آجری است‌.
این شبستان ، به علت رو به قبله بودن‌، در زمستان آفتاب گیر است که به همین علت به شبستان گرم نیز معروف است‌. از تزیینات این مسجد منبر مرمری آن است که به شکلی بدیع و ممتاز از سنگ مرمر یک پارچه ساخته شده و دارای ۱۳ پله است و در مقصوره مسجد نصب است‌.    

منابع:

1. سرگذشت تهران،حسین شهیدی مازندرانی،تهران،1383،انتشارات دنیا.

2. آثار تاریخی طهران،اماکن متبرکه،سید محمد تقی مصطفوی،تنظیم وتصیح میر هاشم محدث،تهران،1375،انتشارات گروس.

3. مراه البلدان،اعتماد السلطنه،تهران،1367،چاپ دانشگاه تهران.

print



rating
  نظرات

شهرداری تهران Privacy Statement
حق انتشار اطلاعات براى شهردارى تهران محفوظ است 1397 - 1385
ورود به سایت